سلطان سليم در برابر شاه اسماعيل
23اوت سال 1514 ميلادي( دوم شهريور و 490 سال پيش در اين روز)، دشت چالدران در نزديكي خوي صحنه نخستين و در عين حال قاطعترين جنگ عثماني( تركيه ) و ايران بود. هدفهاي سليم اول سلطان عثماني از لشكر كشي به ايران عبارت بود از: جلوگيري از گسترش مذهب شيعه اثني عشري كه مذهب رسمي ايرانيان اعلام شده بود به متصرفات عثماني و پيوستن شيعيان قلمرو عثماني به دولت تازه تاسيس صفوي ايران؛ ضميمه كردن مناطق كردنشين شمالغربي و محل سكونت تركمان ها( در شرق تركيه امروز و شمال شرقي عراق كه آق قويونلوها و قره قويونلوها و بقاياي سلجوقيان بودند) به قلمرو خود، مانع از گسترش و رشد « ايرانيسم»كه با روي كار آمدن شاه اسماعيل صفوي دوباره سربلند كرده بود.
در جنگ چالدران كه در آن شاه اسماعيل به دليل نداشتن اسلحه آتشين (توپ و تفنگ) و يك ارتش ملي (غير عشايري ) شكست خورد، سلطان سليم تنها به يك هدف خود كه ضميمه ساختن قسمتي از مناطق كردنشين و تركمان نشين به قلمرو عثماني بود رسيد كه اينك دولت تركيه گرفتار مشكل ناشي از همين عمل است و با استقلال خواهي كردها دست و پنجه نرم مي كند.
سلطان سليم اول پس از پيروزي در نبرد چالدران به سوي تبريز پيش راند و چهارم سپتامبر( 14 شهريور) وارد اين شهر شد ، اما بر اثر مقاومت مردم و جنگ و گريز نيروهاي محلي وفادار به شاه اسماعيل مجبور به بازگشت شد.
شاه اسماعيل تا زمان جنگ چالدران، مخالف اسلحه آتشين بود ، آن را اسلحه کشتار جمعي و به كار بردنش را خلاف آيين جوانمردي مي پنداشت. به علاوه، نيروهاي او عمدتا از عشاير قزلباش بودند و وي فاقد يك ارتش ملي مركب از افراد همه نقاط كشور بود. جنگ چالدران بزرگترين جنگ شمشير با تفنگ در طول تاريخ است. تجربه همين جنگ است كه شوروي را بر آن داشت كه در سال 1949 داراي بمب اتمي، در سال 1953 بمب هيدروژني و در سال 1957 موشك قاره پيما شود و كشورهاي فاقد اين سلاحها اينك مي كوشند آنها را به دست آورند زيرا كه سازمان ملل آن طور كه بايد و شايد تاكنون نتوانسته است از جنگ و نسل كشي جلوگيري كند و محافظ كشورهاي كوچك و ضعيف باشد.
پس از سلطان سليم و پسرش سلطان سليمان ، دربار عثماني با مداخله وزيران و گسترش حرمسرا و غلامان درباري رو به انحطاط گذارد، و حافظ اين امپراتوري تنها سربازان خوب و مقاوم آن بودند که تا پايان کار کمتر ديده شد که افسرانشان راه خيانت به پيمايند. همين داشتن سرباز خوب موجب حفظ موجوديت آن به نام جمهوري ترکيه شده است. البته قدرتهاي اروپايي هم به سود خود مي ديدند که چنين کشوري به صورت سدي ميان روسيه و مديترانه و سرزمين هاي عربي وجود داشته باشد و به همين دليل پس از جنگ جهاني اول با وجود حضور ناوگانهاي آنها در محل ، مانع اخراج يونانيان توسط مصطفي کمال (اتاتورک )از منطقه مرمره نشدند.
دیدی اندر بهار آزادی ........ خشک شد لاله زار آزادی
آمد آزادی و چه آمدنی ....... یکنفر هم سوار آزادی !.....
دیدی اندر بهار آزادی خشک شد لاله زار آزادی
جای بلبل نشست جغد سیاه بر سر شاخسار آزادی
در زمان قدیم شاهی بود واقعاً شاهکار آزادی
کارهای عجیب میفرمود تا نماید مهار آزادی
زانطرف داد شیخی از خارج به همه راهکار آزادی
ملتی برد مشت خود بالا زد به کوچه هوار آزادی
آرزو داشت تا بیاساید جانب سایه سار آزادی
خلق ِ آبستن ِ ز استبداد داشت الحق ویار آزادی
آمد آن شاه و گفت بشنیدم از شماها شعار آزادی
من از امروز میکنم تأمین همه جور اعتبار آزادی
امتحانات ثلث اول شد آمد آموزگار آزادی
ثلث دوم شریف امامی بود سومی تیمسار آزادی
این یکی منکر هیاهو شد گفت اینک نوار آزادی!
چه زمستان زمهریری بود به امید بهار آزادی
تا سرانجام روی کار آمد مرد خدمتگزار آزادی
خان لر بود و داشت اصل و نسب اهل ایل و تبار آزادی
چشم و دل سیر ِ کاخ و خادم و مال پاکباز قمار آزادی
آشنا با دموکراسی غره خبره در کارزار آزادی
عزت سالها مبارزه را کرد یکجا نثار آزادی
گفت نعلین بدتر از چکمه ست مایه ی انزجار آزادی
گفت: ملت! مخور فریب طرف که کشد عکس مار آزادی!
ملت اما فریب را میخورد مثل شام و ناهار آزادی
ای دریغا که بود مستعجل دولت بختیار آزادی
پس برفتند پای طیاره ملت بیقرار آزادی
ناگهان سنگ از آسمان آمد شد شکسته تغار آزادی
آمد آزادی و چه آمدنی یکنفر هم سوار آزادی!
رفت یکراست سوی قبرستان شیخ عمامه دار آزادی
بر بلندی نشست و صادر کرد کلمات قصار آزادی
گفت لاکن مع الاسف هجمه نشه در گیرودار آزادی
گفت فحشا نباشه امت ما قُر نشه از فشار آزادی
گفت من آب و برق مجانی میدهم در کنار آزادی
گفت من میزنم به این دولت یک چک آبدار آزادی
دولتی میکنم خودم تعیین در خور حال زار آزادی
میدهم دست مرد بازرگان که دهد خواروبار آزادی
بعد معلوم شد که پیشاپیش کنده چاه منار آزادی
خواند و شاید نخواند بی الحمد فاتحه بر مزار آزادی
از همان روز هم مسلم شد که تمام است کار آزادی
هرچه از مغز انقلابی بود جمع شد در حصار آزادی
این ز صابون پزی استقلال آن ز میدان بار آزادی
هرچه لات محله بود شدند همگی پاسدار آزادی
کامیون های چرس و بنگ آمد بهر خلق خمار آزادی
کامیون های قلوه سنگ آمد از پی سنگسار آزادی
رو به شیپور تعزیه آورد آنکه میزد سه تار آزادی
کرد خورشید انقلاب غروب تیره شد روزگار آزادی
مثل اینی که استالین آمد چون فنا شد تزار آزادی
سرد شد آش و از درخت پرید در همان لحظه سار آزادی
ریسمانی که بافت ملت ما شد طنابی به دار آزادی
تیتر اعدام خویش را میزد روزنامه نگار آزادی
بود کمتر ز سرعت توقیف سرعت انتشار آزادی
نوجوانان به گورها بردند آرزوی دیار آزادی
ای دریغا که بود از ما دور ایستگاه قطار آزادی
بدترین دیکتاتوری آمد از پی انتظار آزادی
زن آزاده زیر چادر رفت دیده اش اشکبار آزادی
دست آخر هزار تومان شد هفت تومان دلار آزادی
توسن اقتصاد را آقا داد فتوا: حمار آزادی!
***
هادیا گاه گشت بیمورد بیت هایت دچار آزادی
قافیه های تو نشد تکرار هیچ، غیر از «بهار آزادی»
لیک کوبیده ای چه بی معنی پشت هم آبشار «آزادی»
مثل اینکه ز دست تو در رفت گاه و گه اختیار آزادی
پس بیا لااقل تمامش کن یک کمی خنده دار ِ آزادی!
دوست دارد که خنده ای بکند ملت سوگوار آزادی
سعی کن پر شود به شیرینی ورق آچهار آزادی
سعی کن بلکه کشمشی باشی توی آبدوغ خیار آزادی
تا بگوئی که همچنان هستیم خلق امیدوار آزادی
در فراق لیبرتی و خنده گشت باید به جوک پناهنده
شعر از "هادی شکوری"
نبرد سال 480 پيش از ميلاد ارتش ايران با لئونيداس در ارتفاعات اين محل روي داد
نهم اوت سال 480 پيش ازميلاد (مطابق 18 مرداد) واحدهاي كوهستاني ارتش ايران - تنها ابر قدرت وقت بر روي کره زمين - در جريان لشكركشي خشايارشا به يونان و اروپاي جنوبي، پس از يک رشته جنگ شديد در ارتفاعات مشرف بر تنگه ترموپيل (Thermopylae) واقع در شمال يونان، سربازان اسپارت و «تسپي ان» ها از جمله «لئونيداس» شاه اسپارت را نابود و راه را براي عبور واحدهاي پياده و سوار امپراتوري باز و بي خطر كردند تا به سوي آتن به پيشروي خود ادامه دهند.
خشايارشا كه در صحنه نبرد بود پس از اين كه واحدهاي كوهستاني ارتش ايران از جمله هزار مرد از منطقه پكتيا (اين ايالت خاوري ايران آن زمان، هنوز به همين نام است و در مشرق افغانستان قرار دارد) اسپارتي ها را درمحاصره گرفتند؛ به لئونيداس پيشنهاد كرد كه راه را براي فرار او و باقيمانده سربازانش باز مي گذارد تا فرار كنند، ولي قانون اسپارت عقب نشيني و تسليم سرباز را منع كرده بود. بنابراين، اسپارتي ها به جنگ ادامه دادند و همه آنان جان دادند تا به قانون ميهن خود وفادار مانده باشند.
نوشته اند كه خشايارشا [پسر و جانشين داريوش بزرگ ، نوه دختري كوروش بنيادگذار كشور ايران و شوهر « استر » كه در همدان مدفون است] از سربازانش خواسته بود كه يكي از اسپارتي ها را زنده دستگير كنند تا برود و خبر اين شكست را به آتني ها بدهد.
يونانيان در نبردگاه ترموپيل يک مکان يادبود براي لئونيداس ايجاد کرده اند که مجسمه او و آخرين اظهاراتش در آنجا قرار داده شده است و محلي است براي بازديد گردشگران.
ارتش ايرانيان پس از عبور از تنگه ترموپيل شهر آتن را تصرف كرد. مقاومت لئونيداس در ترموپيل و تاخير پيشروي ارتش ايران، به فرماندهي کل يونانيان اين فرصت را داده بود که آتن را از سکنه اش تخليه کند و آنان را به جزاير امن منتقل سازد.
خشاريارشا در جريان همين لشكر كشي، در سرزمين يونان يك آبراه نسبتا طولاني ساخت تا كشتي ها مجبور نشوند شبه جزيره را كه دريايي توفاني آن را در برگرفته است دور بزنند. بقاياي اين آبراه اخيرا كشف، و نشان مي دهد كه ايرانيان بيست و پنج قرن پيش در علم مهندسي تا چه حد پيشرفت داشتند.
پاره اي از مورخان قرن 20 با محاسبات تازه تقويمي، پايان جنگ ترموميل را دهم اوت سال 480 پيش از ميلاد ذکر کرده و نوشته اند که اين نبرد سه روز طول کشيده بود که قبلا نوشته شده بود: دو روز.
«هرودوت» دركتاب 9 جلدي خود زير عنوان «جنگ پارسيان» جزئيات جنگهاي ايرانيان از آغاز كار تا پايان لشكركشي خشايارشا به يونان را شرح داده است.
دانش تاريخنگاري (هيستريوگرافي) در جهان با همين نوشته هاي هرودوت (جنگ پارسيان) آغاز شده است. با وجود اين، ارقامي كه هرودوت از نيروهاي ايران و كشتي هاي جنگي خشايارشا در حمله به يونان به دست داده به نظر اغراق مي آيد. اسناد ديگر، اين ارقام را به مراتب كمتر از آنچه را كه هرودوت نوشته، نشان مي دهد.
روزي كوروش در حال نيايش با خدا گفت:خدايا به عنوان كسي كه عمري پربار داشته و جز خدمت به بشر هيچ نكرده از تو خواهشي دارم.آيا ميتوانم آن را مطرح كنم؟خدا گفت:البته!
_از تو ميخواهم يك روز،فقط يك روز به من فرصتي دهي تا ايران امروز را بررسي كنم.سوگند ميخورم كه پس از آن هرگز تمنايي از تو نداشته باشم.
_چرا چنين چيزي را ميخواهي؟به جز اين هرچه بخواهي برآورده ميكنم، اما اين را نخواه.
_خواهش ميكنم.آرزو دارم در سرزمين پهناورم گردش كنم و از نتيجه ي سالها نيكي و عدالت گستري لذت ببرم.اگر چنين كني بسيار سپاسگذار خواهم بود و اگر نه،باز هم تو را سپاس فراوان مي گويم.
خداوند يكي از ملائك خود را براي همراهي با كوروش به زمين فرستاد و كوروش را با كالبدي،از پاسارگاد بيرون كشيد.فرشته در كنار كوروش قرار گرفت.كوروش گفت: ((عجب!اينجا چقدر مرطوب است!)) و فرشته تاسف خورد.
_ميتواني مرا بين مردم ببري؟ميخواهم بدانم نوادگان عزيزم چقدر به ياد من هستند.
و فرشته چنين كرد.كوروش براي اينكار ذوق و شوق بسياري داشت اما به زودي نااميدي جاي اين شوق را گرفت.به جز عده ي اندكي،كسي به ياد او نبود .كوروش بسيار غمگين شد اما گفت:اشكالي ندارد.خوب آنها سرگرم كارهاي روزمره ي خودشان هستند.فرشته تاسف خورد.
در راه ميشنيد كه مردم چگونه يكديگر را صدا ميزنند:عبدالله!قاسم!...
_هرگز پيش از اين چنين نام هايي نشنيده بودم!!!
فرشته گفت:اين اسامي عربي هستند و پس از هجوم اعراب به ايران مرسوم شدند.
_اعراب؟!!!
_بله.تو آنها را نميشناسي.آخر آن موقع كه تو بر سرزمين متمدن و پهناور ايران حكومت ميكردي،و حتي چندين قرن پس از آن،آنها از اقوام كاملا وحشي بودند.
كوروش برافروخت: يعني ميگويي وحشي ها به ميهنم هجوم آورده و آن را تصرف كردند؟!پس پادشاهان چه ميكردند؟!!!
فرشته بسيار تاسف خورد.
سكوت مرگباري بين آنها حاكم شده بود.بعد از مدتي كوروش گفت:تو مي داني كه من جز ايزد يكتا را نمي پرستيدم.مردم من اكنون پيرو آييني الهي هستند؟
_در ظاهر بله!
كوروش خوشحال شد: خداي را سپاس! چه آييني؟
_اسلام
_چگونه آييني است؟
_نيك است
وكوروش بسيار شاد شد. اما بعد از چندين ساعت معني در ظاهر بله را فهميد .........
_نقشه فتوحات ايران را به من نشان مي دهي؟ مي خواهم بدانم ميهنم چقدر وسيع شده.
وفرشته چنين كرد.
_همين؟!!!
كوروش باورش نمي شد. با نا باوري به نقشه مي نگريست.
_پس بقيه اش كجاست؟ چرا اين سرزمين از غرب و شرق و شمال و جنوب كوچك شده است؟!!!
و فرشته بسيار زياد تاسف خورد.
_خيلي دلم گرفت ، هرگز انتظار چنين وضعي را نداشتم. ميخواهم سفر كوتاهي به آنسوي مرزها داشته باشم و بگويم ايران من چه بوده شايد اين سفر دردم را تسكين دهد.
فرشته چنين كرد، تازه به مقصد رسيده بودند كه با مردي هم كلام شدند.پس از چند دقيقه مرد از كوروش پرسيد:راستي شما از كجا مي آييد؟ كوروش با لبخندي مغرورانه سرش را بالا گرفت و با افتخار گفت:
ايران!
لبخند مرد ناگهان محو شد و گفت : اوه خداي من، او يك تروريست متحجّر است!
عكس العمل آن مرد ابدا آن چيزي نبود كه كوروش انتظار داشت. قلب كوروش شكست.
_مرا به آرامگاهم باز گردان.
فرشته بغض كرده بود: اما هنوز خيلي چيزها را نشانت نداده ام، وضعيت اقتصادي، فساد، پايمال كردن .............
كوروش رو به آسمان كرد و گفت: خداوندا مرا ببخش كه بيهوده بر خواسته ام پافشاري كردم، كاش همچنان در خواب و بي خبري به سر مي بردم.
و فرشته گريست.
